Bật mí 6 nguyên nhân lý giải tại sao bị rạn da ở tuổi dậy thì

Tại sao bị rạn da ở tuổi dậy thì là câu hỏi mà rất nhiều bạn trẻ và phụ huynh đặt ra khi lần đầu phát hiện những vết rạn xuất hiện trên cơ thể. Câu trả lời không nằm ở một nguyên nhân duy nhất, mà là sự kết hợp của nhiều yếu tố diễn ra cùng lúc trong giai đoạn cơ thể phát triển nhanh. Bài viết dưới đây của NeBiolina sẽ phân tích 6 nhóm nguyên nhân chính gây rạn da ở tuổi dậy thì.

Tại sao bị rạn da ở tuổi dậy thì?

Rạn da tuổi dậy thì xảy ra khi cơ thể tăng chiều cao, cân nặng hoặc khối cơ trong một khoảng thời gian tương đối ngắn, khiến da bị kéo giãn nhanh hơn khả năng thích nghi của mô liên kết bên dưới.

Khi tốc độ giãn da vượt quá giới hạn phục hồi tự nhiên, các sợi collagen và elastin ở lớp da sâu bị tổn thương, tạo thành những dải rạn đặc trưng trên bề mặt da. Bên cạnh yếu tố tốc độ phát triển, yếu tố di truyền cũng có thể khiến một số người dễ bị rạn hơn người khác, ngay cả khi mức độ thay đổi cơ thể tương tự nhau.

Ngoài ra, thay đổi nội tiết tố cùng một số loại thuốc hoặc bệnh lý cũng có thể làm tăng nguy cơ trong một số trường hợp cụ thể. Cần lưu ý rằng không phải mọi trường hợp tuổi dậy thì bị rạn da đều liên quan đến việc tăng cân hoặc ăn uống sai cách, vì đây chỉ là một trong nhiều yếu tố có thể góp phần vào tình trạng này.

Tăng chiều cao nhanh có thể gây rạn dù không tăng cân

Một trong những lý do gây rạn da ở tuổi dậy thì khiến nhiều người bất ngờ là tăng chiều cao rất nhanh trong một khoảng thời gian ngắn. Khi khung xương dài ra nhanh, lớp da bên ngoài cần giãn theo tương ứng, và nếu tốc độ này diễn ra quá nhanh, da có thể không kịp thích nghi.

Điều đáng chú ý là một người hoàn toàn có thể bị rạn da chỉ vì vóc dáng dài ra nhanh, dù cân nặng không thay đổi nhiều. Các vùng thường bị rạn da trong trường hợp này bao gồm lưng, hông, đùi, đầu gối hoặc bắp chân, do đây là những khu vực chịu ảnh hưởng trực tiếp từ sự phát triển của khung xương.

Tuy nhiên, không nên khẳng định mọi vết rạn ở những vị trí này đều do tăng chiều cao gây ra, vì cùng một vị trí có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Để đánh giá đúng, cần xem xét cả thời điểm xuất hiện, vị trí cụ thể và những thay đổi vóc dáng đi kèm.  

Tăng cân, tăng cơ và thay đổi vóc dáng

Bên cạnh chiều cao, những thay đổi về cân nặng, khối cơ và hình thể tổng thể cũng là nhóm nguyên nhân phổ biến gây rạn da trong giai đoạn dậy thì.

Tăng cân nhanh hoặc thừa cân

Khi mô mỡ tăng lên, da ở những vùng liên quan phải chịu lực kéo căng lớn hơn để thích nghi với sự thay đổi. Tuy nhiên, không nên lấy một con số cân nặng cố định để kết luận về nguy cơ rạn da, vì mỗi cơ thể có ngưỡng chịu đựng khác nhau. Bên cạnh đó, tốc độ tăng cân cũng đáng chú ý hơn so với một con số cân nặng cụ thể khi xem xét nguy cơ rạn da.

Tăng cơ khi tập luyện

Tập gym thường xuyên có thể làm tăng thể tích cơ khá nhanh ở các vùng như vai, ngực, lưng hoặc chân, tạo áp lực kéo giãn tương tự như khi tăng mỡ. Dù vậy, không nên vội quy kết rạn da hoàn toàn cho việc tập gym nếu chưa biết rõ cường độ luyện tập và thời điểm cơ thể thay đổi cụ thể.

Cần phân biệt rõ giữa quá trình tập luyện thông thường với việc sử dụng steroid đồng hóa, vì đây là hai vấn đề khác nhau. Nếu có sử dụng steroid, tình trạng này cần được đánh giá y khoa riêng, do liên quan đến nhiều yếu tố sức khỏe khác ngoài việc phát triển cơ bắp.

Thay đổi hình thể theo giới tính và cá nhân

Mỗi người có tốc độ phát triển cũng như vị trí tích mỡ hoặc tăng cơ khác nhau trong giai đoạn dậy thì. Vì vậy, không nên gán cứng một vị trí rạn da cụ thể cho riêng nam hoặc riêng nữ, vì thực tế có nhiều ngoại lệ tùy theo cơ địa từng người.

Những khác biệt này nên được nhìn nhận như một phần bình thường của quá trình cơ thể thay đổi, thay vì tạo ra định kiến về ngoại hình dựa trên giới tính hay vóc dáng.

Vai trò của hormone trong việc gây rạn da tuổi dậy thì

Khi tìm hiểu tại sao bị rạn da ở tuổi dậy thì, nhiều người thường bỏ qua yếu tố nội tiết tố, dù đây cũng là một mảnh ghép quan trọng. Nội tiết tố thay đổi mạnh song song với quá trình phát triển cơ thể trong giai đoạn dậy thì, và đây cũng là một yếu tố liên quan đến tình trạng rạn da. Cần lưu ý rằng không nên khẳng định một loại hormone đơn lẻ là nguyên nhân trực tiếp trong mọi trường hợp, mà nên xem nội tiết như một yếu tố góp phần vào những thay đổi về da và vóc dáng nói chung.

Cortisol làm suy yếu sợi đàn hồi elastin

• Cortisol là hormone liên quan đến phản ứng của cơ thể trước căng thẳng, có thể tăng lên trong một số giai đoạn của tuổi dậy thì.
• Nồng độ cortisol cao có thể làm suy yếu cấu trúc của sợi elastin, khiến da kém đàn hồi hơn khi chịu lực kéo giãn.
• Đây là một trong những cơ chế được nhắc đến khi giải thích vì sao một số bệnh lý liên quan đến cortisol cũng đi kèm tình trạng rạn da rõ rệt.
• Yếu tố này thường không phải là nguyên nhân chính ở gây rạn da ở tuổi dậy thì, mà chỉ đóng vai trò góp phần trong một số trường hợp cụ thể.

Estrogen ảnh hưởng đến cấu trúc collagen ở nữ giới

• Estrogen tăng lên trong giai đoạn dậy thì ở nữ giới, đi kèm với sự phát triển của các đặc điểm sinh dục thứ phát như vùng ngực, hông và đùi.
• Hormone này có thể ảnh hưởng đến cách cấu trúc collagen trong da hình thành, gián tiếp liên quan đến khả năng chịu đựng lực kéo giãn của da.
• Đây cũng là lý do các vị trí như ngực, hông và đùi thường được nhắc đến nhiều hơn khi nói về rạn da ở nữ giới trong giai đoạn này.
• Mức độ ảnh hưởng khác nhau tùy theo cơ địa, không phải bạn nữ nào có estrogen tăng cũng bị rạn da rõ rệt.

Testosterone tăng mạnh ở nam giới, ảnh hưởng đến sản sinh collagen và elastin

• Testosterone tăng mạnh trong giai đoạn dậy thì ở nam giới, thúc đẩy sự phát triển nhanh của cơ bắp và khung xương.
• Một số nghiên cứu cho thấy nồng độ testosterone cao có thể ảnh hưởng đến quá trình sản sinh collagen và elastin trong da.
• Đây là một phần lý do vì sao nam giới trong giai đoạn dậy thì, đặc biệt những bạn tập luyện thể hình, dễ gặp tình trạng rạn da ở vai, lưng và ngực.
• Cũng như các hormone khác, testosterone chỉ là một yếu tố góp phần, không phải nguyên nhân duy nhất quyết định việc có bị rạn da hay không.

Yếu tố di truyền và cơ địa: Vì sao có người dễ bị rạn hơn?

Tiền sử gia đình có thể liên quan đến nguy cơ xuất hiện rạn da, do gen phần nào quyết định độ bền của collagen và elastin trong cấu trúc da. Nếu cha mẹ hoặc anh chị em ruột từng có vết rạn rõ, khả năng một người cũng gặp tình trạng tương tự có thể cao hơn.

Tuy nhiên, yếu tố di truyền không đồng nghĩa với việc chắc chắn sẽ bị rạn da. Độ đàn hồi, cấu trúc da và phản ứng với những thay đổi cơ thể vẫn khác nhau ở từng người, ngay cả trong cùng một gia đình. Trên thực tế, anh chị em cùng trải qua mức tăng cân tương tự nhau vẫn có thể có mức độ rạn da khác nhau, do sự khác biệt về cơ địa riêng của mỗi người.

Dinh dưỡng và tình trạng da ảnh hưởng thế nào?

Làn da khô và thiếu nước thường dễ khiến các sợi collagen bị đứt gãy hơn khi chịu lực kéo giãn, nhưng không phải lúc nào đây cũng là nguyên nhân chính gây rạn da. Không nên vội kết luận rằng chỉ vì da khô mà chắc chắn sẽ xuất hiện vết rạn, vì còn nhiều yếu tố khác cùng tác động.

Thiếu hụt vitamin C hoặc kẽm có thể làm chậm quá trình tái tạo collagen trong cơ thể, dù vậy không nên tự ý dùng thực phẩm bổ sung nếu chưa có chỉ định phù hợp từ bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng. Một chế độ ăn cân bằng nhìn chung hỗ trợ sức khỏe làn da tốt hơn, nhưng không thể thay thế cho việc đánh giá đúng nguyên nhân gây rạn da trong từng trường hợp cụ thể.

Cũng cần tránh những mẹo dân gian như dùng nước cốt chanh, baking soda hoặc chà xát mạnh lên vùng da rạn, vì những cách này có nguy cơ gây kích ứng thay vì mang lại lợi ích thực sự cho da.

Sử dụng corticoid và một số bệnh lý gây rạn da

Bên cạnh các yếu tố tự nhiên của tuổi dậy thì, để trả lời đầy đủ hơn câu hỏi tại sao bị rạn da ở tuổi dậy thì, cần nhắc đến một số trường hợp liên quan đến việc sử dụng thuốc hoặc tình trạng bệnh lý nền, cần được nhìn nhận riêng biệt.

Sử dụng corticoid kéo dài

Việc sử dụng corticoid trong thời gian dài hoặc không đúng cách có thể liên quan đến tình trạng rạn da, do nhóm thuốc này có thể làm suy yếu cấu trúc collagen trong da. Nếu đang được kê corticoid để điều trị một tình trạng sức khỏe khác, không nên tự ý ngưng thuốc mà chưa có ý kiến của bác sĩ.

Nếu nghi ngờ vết rạn có liên quan đến việc dùng thuốc, nên ghi lại tên thuốc cụ thể và trao đổi với bác sĩ để được đánh giá chính xác hơn. Cũng cần phân biệt rõ giữa corticoid được kê theo chỉ định y khoa với việc tự ý sử dụng kem trộn hoặc các sản phẩm không rõ thành phần, vì hai tình huống này có mức độ rủi ro khác nhau.

Một số bệnh lý gây rạn da mãn tính

Trong một số ít trường hợp, rạn da xuất hiện rất nhanh, lan rộng hoặc không gắn liền với bất kỳ thay đổi vóc dáng nào, đây là những dấu hiệu nên được đánh giá thêm. Tình trạng này đôi khi đi kèm các biểu hiện toàn thân khác như tăng cân bất thường, yếu cơ hoặc những thay đổi sức khỏe khác.

Một số bệnh lý nội tiết và di truyền có thể gây rạn da mãn tính, do làm suy yếu cấu trúc da hoặc khiến nồng độ hormone corticoid tăng cao trong cơ thể. Các tình trạng thường được nhắc đến bao gồm hội chứng Cushing, hội chứng Marfan, hội chứng Ehlers-Danlos và suy tuyến thượng thận. Đây đều là những vấn đề cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá và chẩn đoán, thay vì tự suy đoán dựa trên biểu hiện bên ngoài của da.

Rạn da tuổi dậy thì: Khi nào cần đi khám?

Sau khi đã hiểu tại sao bị rạn da ở tuổi dậy thì qua các nguyên nhân phổ biến, phần lớn trường hợp không cần can thiệp y tế, nhưng có một số dấu hiệu nên được lưu ý và thăm khám sớm hơn.

• Vết rạn xuất hiện đột ngột và lan nhanh trong thời gian ngắn.
• Không có thay đổi rõ về chiều cao, cân nặng hoặc hình thể cơ thể, nhưng tình trạng rạn da vẫn tiếp tục tiến triển.
• Kèm theo tăng cân bất thường, yếu cơ hoặc các triệu chứng toàn thân khác.
• Có sử dụng corticoid kéo dài hoặc các sản phẩm không rõ thành phần.
• Vùng da rạn có biểu hiện đau, nóng, rỉ dịch, loét hoặc ngứa dữ dội.
• Trẻ có biểu hiện quá lo lắng, né tránh giao tiếp hoặc bị ảnh hưởng tâm lý rõ rệt vì tình trạng này.

Trong những trường hợp này, bác sĩ da liễu có thể đánh giá trực tiếp tổn thương trên da, trong khi bác sĩ nhi khoa hoặc bác sĩ nội tiết có thể được cân nhắc thêm tùy theo bối cảnh cụ thể của từng trường hợp.

Tại sao bị rạn da ở tuổi dậy thì, xét đến cùng, là kết quả của nhiều yếu tố sinh học nằm ngoài tầm kiểm soát hoàn toàn của mỗi người, từ tốc độ phát triển cơ thể, nội tiết tố cho đến yếu tố di truyền. Đây không phải là lỗi của việc chăm sóc da chưa tốt, mà là một phần tự nhiên trong quá trình cơ thể trưởng thành. Bạn đọc có thể tìm hiểu thêm các hướng cải thiện phù hợp qua những bài viết liên quan trong cùng chủ đề của NeBiolina